Του Νίκου Μπέλλου
Η Γερμανίδα καγκελάριος, Ανγκελα Μέρκελ, πέτυχε, χθες, την επιβολή, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μιας νομικά κατοχυρωμένης αυστηρότατης δημοσιονομικής πειθαρχίας, εξέλιξη που αποτελούσε βασική προτεραιότητα του Βερολίνου από την έναρξη της κρίσης δημόσιου χρέους.
Ωστόσο, η Γερμανία μπορεί να πήρε αυτό που ήθελε, αλλά έδωσε ελάχιστα σε σχέση με εκείνα που ζητούσαν οι εταίροι της για τη «θωράκιση» της Ευρωζώνης έναντι των αγορών.
Επειτα από μία μαραθώνια συνεδρίαση, από την οποία δεν έλειψαν οι αντιπαραθέσεις που είχαν και ως αποτέλεσμα την απομόνωση των Βρετανών, ο γαλλογερμανικός άξονας μπορεί να μην απέσπασε την ομόφωνη απόφαση των «27» για μια ευρεία αναθεώρηση της Συνθήκης, ωστόσο, ενεργοποιώντας το «σχέδιο Β», έπεισε τις χώρες της Ευρωζώνης να προχωρήσουν στις δημοσιονομικές αλλαγές, μέσω μιας διακυβερνητικής συνεργασίας.
Η εφαρμογή
Οι χθεσινές αποφάσεις θα εφαρμοστούν από τις 17 χώρες της Ευρωζώνης, και 6 χώρες που δεν μετέχουν στο ευρώ , αλλά εκδήλωσαν την επιθυμία τους να τις εφαρμόσουν, είναι η Πολωνία, η Ρουμανία, η Βουλγαρία, η Λετονία, η Λιθουανία και η Δανία, παρότι έχει ρήτρα εξαίρεσης από την Ευρωζώνη.
Τρεις χώρες, η Σουηδία, η Ουγγαρία και η Τσεχία, θα απαντήσουν μέσα στις επόμενες μέρες, αφού προηγουμένως οι κυβερνήσεις τους διαβουλευθούν με τα εθνικά κοινοβούλια, ενώ παραμένει εκτός διαδικασίας η Μεγάλη Βρετανία.
Ορισμένες από τις αποφάσεις των ηγετών της Ευρωζώνης θα προωθηθούν μέσω μιας απλουστευμένης διαδικασίας τροποποίησης της Συνθήκης και ειδικότερα του άρθρου 126, που αναφέρεται στη διαδικασία περί υπερβολικού ελλείμματος, ενώ οι υπόλοιπες μέσω του υφιστάμενου κοινοτικού δικαίου.
Η μικρή αναθεώρηση δεν αναμένεται να οδηγήσει σε δημοψηφίσματα, που σημαίνει ότι θα τεθεί σε ισχύ από την επόμενη άνοιξη. Επί της ουσίας, η κα Μέρκελ πέτυχε την προώθηση μιας σκληρότατης δημοσιονομικής πειθαρχίας σχεδόν σε κοινοτικό επίπεδο, αφού θα συμμετάσχουν σίγουρα 23 χώρες, ενδεχομένως 26, ενώ δεν υπάρχει καμία απόφαση ή μέτρο προς την κατεύθυνση της ανάπτυξης και της πραγματικής οικονομίας. Κινείται στη γερμανική λογική, ότι η εξυγίανση των δημόσιων οικονομικών θα φέρει από μόνη της την ανάπτυξη, κάτι που φυσικά δεν έγινε με το ελληνικό μνημόνιο.
Ταχύτατη έγκριση
Οι ηγέτες της Ευρωζώνης έδωσαν εντολή στο Συμβούλιο και την Ευρωβουλή να εγκρίνουν με ταχύτατες διαδικασίες τους νέους κανόνες που πρότεινε η Επιτροπή στις 23 Νοεμβρίου 2011 σχετικά με: 1) την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των προσχεδίων προϋπολογισμού και τη διόρθωση του υπερβολικού ελλείμματος των κρατών - μελών της Ζώνης του Ευρώ και 2) την ενίσχυση της οικονομικής και δημοσιονομικής εποπτείας των κρατών - μελών, που αντιμετωπίζουν ή απειλούνται από σοβαρές δυσκολίες όσον αφορά στη δημοσιονομική τους σταθερότητα στη Ζώνη του Ευρώ.
Με βάση το νέο νομικό πλαίσιο που θα ισχύσει από την προσεχή άνοιξη, η Επιτροπή θα εξετάζει ιδίως τις βασικές παραμέτρους των προσχεδίων προϋπολογισμού και, εφόσον χρειάζεται, θα γνωμοδοτεί επ' αυτών.
Σχετικά με τις κυρώσεις, θα ενισχυθούν μέσω τροποποίησης του άρθρου 126 της συνθήκης. Μόλις η Επιτροπή διαπιστώσει ότι ένα κράτος - μέλος έχει παραβιάσει το ανώτατο όριο του 3%, θα ακολουθούν αυτομάτως κυρώσεις, εκτός αν το Συμβούλιο (ύστερα από ψηφοφορία των κρατών - μελών της Ζώνης του Ευρώ) αποφασίσει διαφορετικά, με ειδική πλειοψηφία.
Οι εξαιρετικές περιστάσεις θα λαμβάνονται υπόψη. Βήματα και κυρώσεις, που προτείνει ή συστήνει η Επιτροπή, θα εγκρίνονται από το Συμβούλιο (ύστερα από ψηφοφορία των κρατών - μελών της Ζώνης του Ευρώ), εκτός αν αποφασίσουν διαφορετικά τα κράτη - μέλη της Ζώνης του Ευρώ με ειδική πλειοψηφία.
Αμυντικός μηχανισμός
Στο σκέλος της «θωράκισης» της Ευρωζώνης, τα αποτελέσματα ήταν πενιχρά, αν όχι απογοητευτικά. Οι Γερμανοί αφαίρεσαν από το σχέδιο της τελικής απόφασης την αναφορά που υπήρχε για κοινή εισαγωγή ευρωομολόγων, δίνοντας αόριστες υποσχέσεις περί νέας συζήτησης, την προσεχή άνοιξη. Απέρριψαν την πρόταση να μετατραπεί το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΕΤΧΣ) σε τράπεζα, η οποία θα είχε πρόσβαση στην απεριόριστη ρευστότητα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
Σύμφωνα με την απόφαση, θα εφαρμοστούν όσα έχουν ήδη συμφωνηθεί για το ΕΤΧΣ. Πρόκειται για τις δύο επιλογές μόχλευσης των υφιστάμενων εγγυήσεων του Ταμείου, που προβλέπει τη μετατροπή του σε ένα μηχανισμό ασφάλισης νέων εκδόσεων ομολόγων, καθώς και σε ένα ειδικό χρηματοδοτικό όχημα, που θα αναλάβει να βρει χρήματα από ιδιώτες επενδυτές και Τρίτες Χώρες. Θετικό θεωρείται, ωστόσο, το γεγονός ότι αποφασίστηκε η ΕΚΤ να ενεργήσει για λογαριασμό του ΕΤΧΣ στις συναλλαγές του στις αγορές.
Συμφωνήθηκε επίσης η επίσπευση της έναρξης ισχύος της Συνθήκης για τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας (ΕΜΣ). Η Συνθήκη θα τεθεί σε ισχύ, μόλις επικυρωθεί από τα κράτη - μέλη στα οποία αντιστοιχεί το 90% των κεφαλαιακών υποχρεώσεων. Κοινός στόχος είναι ο ΕΜΣ να τεθεί σε ισχύ τον Ιούλιο του 2012.
Επίσης, ενώ αρχικά είχε προβλεφθεί ότι το ΕΜΣ θα αντικαταστήσει το ΕΤΧΣ στα μέσα 2013, τώρα αποφασίστηκε να επισπευσθεί κατά ένα έτος η λειτουργία του και επιπλέον τα δύο Ταμεία υφίστανται παράλληλα για ένα χρόνο. Ωστόσο, δεν αυξάνεται η προικοδότησή του νέου Ταμείου (500 δισ. ευρώ), που ήταν και το ζητούμενο, διότι αρνήθηκε η Γερμανία.
Μια υποχώρηση της κας Μέρκελ αφορά την υποχρεωτική συμμετοχή των ιδιωτών σε μελλοντικές αναδιαρθρώσεις χρέους χωρών της Ευρωζώνης, απαίτηση που καθορίζει η Συνθήκη του νέου ΕΜΣ.
Είναι προφανές ότι οι χθεσινές αποφάσεις δεν διασφαλίζουν την Ευρωζώνη, σε περίπτωση που υπάρξει μια νέα πίεση προς τα ομόλογα μεγάλων χωρών, δηλαδή της Ιταλίας και της Ισπανίας, γιατί δεν υπάρχουν τα χρήματα. Αυτό σημαίνει ότι η έσχατη λύση παραμένει η ΕΚΤ, με την απεριόριστη ρευστότητα που διαθέτει. Το θέμα είναι εάν την αφήσουν οι Γερμανοί να το κάνει...
Η μεγάλη χαμένη
Ο Βρετανός πρωθυπουργός, Ντέιβιντ Κάμερον (φωτογραφία), ζητούσε «απαράδεκτα ανταλλάγματα», σύμφωνα με το Γάλλο Πρόεδρο Νικολά Σαρκοζί, προκειμένου να συναινέσει σε μια αναθεώρηση της Συνθήκης, όπως η εξαίρεση της χώρας του όχι μόνο από τις αποφάσεις που ελήφθησαν, αλλά και από όσες θα ληφθούν στο μέλλον για το χρηματοπιστωτικό τομέα.
Προφανώς, για να προστατεύσει το City του Λονδίνο, αλλά και λόγω των πιέσεων που δεχόταν στο εσωτερικό του κόμματός του. Ωστόσο, πολιτικά, η Μεγάλη Βρετανία ήταν η μεγάλη χαμένη της Συνόδου, καθιστώντας πλέον απόλυτη την κυριαρχία της Γερμανίας και, κατά δεύτερο λόγο, της Γαλλίας στην Ε.Ε.
Τι περιλαμβάνει η απόφαση της Συνόδου Κορυφής
Το «δημοσιονομικό συμβόλαιο», όπως αποκαλείται πλέον, το οποίο αποφάσισαν οι Ευρωπαίοι ηγέτες, μετά τη μαραθώνια ολονύκτια Σύνοδο στις Βρυξέλλες και αφού η καγκελάριος της Γερμανίας άσκησε έντονες πιέσεις, θα περιλαμβάνει τις εξής διατάξεις:
- Προληπτικό σκέλος και κυρώσεις.
- Οι εθνικοί προϋπολογισμοί θα είναι κατ' αρχήν ισοσκελισμένοι. Τα κράτη - μέλη θα μπορούν να δημιουργούν ελλείμματα μόνο για να λάβουν υπόψη το δημοσιονομικό αντίκτυπο του οικονομικού κύκλου ή σε περίπτωση εξαιρετικών οικονομικών περιστάσεων.
- Ισοσκελισμένος θα θεωρείται ο προϋπολογισμός με έλλειμμα που δεν ξεπερνάει το 0,5% του ονομαστικού ΑΕΠ. Ο κανόνας αυτός θα προσαρμόζεται στις ιδιαίτερες συνθήκες που επικρατούν σε κάθε χώρα, ώστε να λαμβάνεται υπόψη η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα. Οι χώρες, των οποίων το χρέος είναι πολύ χαμηλότερο του 60% του ΑΕΠ, θα μπορούν να διατηρούν υψηλότερα διαρθρωτικά ελλείμματα.
Οι παραπάνω διατάξεις θα περιληφθούν στα εθνικά νομικά συστήματα των κρατών - μελών σε συνταγματικό ή αντίστοιχο επίπεδο. Ο κανόνας θα περιλαμβάνει αυτόματο διορθωτικό μηχανισμό, ο οποίος θα ενεργοποιείται σε περίπτωση απόκλισης. Το Δικαστήριο θα έχει δικαιοδοσία να επιβεβαιώσει τη μεταφορά του κανόνα αυτού σε εθνικό επίπεδο.
Οι χώρες, που βρίσκονται υπό επιτήρηση για υπερβολικό έλλειμμα, θα υποβάλλουν στην Επιτροπή και στο Συμβούλιο προς έγκριση πρόγραμμα, στο οποίο θα περιγράφονται λεπτομερώς οι απαραίτητες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, ώστε να εξασφαλιστεί η πραγματικά διατηρήσιμη διόρθωση των υπερβολικών ελλειμμάτων. Η εφαρμογή του προγράμματος, καθώς και τα σχετικά ετήσια δημοσιονομικά σχέδια, θα παρακολουθούνται από την Επιτροπή και το Συμβούλιο.
Θεσμοθετείται μηχανισμός για την εκ των προτέρων υποβολή εκθέσεων από τα κράτη - μέλη, σε ό,τι αφορά τα εθνικά σχέδια έκδοσης κρατικών ομολόγων.
Πηγή: Ναυτεμπορική
